Abdülhamid - Erdoğan

Türkiye'nin ilk çocuk hastanesi: Hamidiye Etfal Hastanesi

Hamidiye Etfal Hastanesi açılışı
Hamidiye Etfal Hastanesi kulesi

Sanayi modernleşmesinin yeni başladığı yıllarda Osmanlı’nın/Türkiye’nin dünyayı yakalamasını sağlayan Sultan II. Abdülhamid açtırdığı sağır/dilsiz ve kız mektepleri, Hamidiye suları, darülaceze (ilk modern huzurevi), Kızılay, Hicaz demiryolu, Darülfünun (ilk modern üniversitemiz), emekli sandığı ve en büyük projelerinden biri olan Şişli Hamidiye Etfal Hastanesi ile Osmanlı Devleti’ni sosyal bir devlete dönüştürdü. Bu yazıda Sultan Abdülhamid’in Şişli Hamidiye Etfal (çocuk) Hastanesi’ni açtırmasının hazin hikayesini, hastanenin kuruluşu ve yaptığı hizmetleri aktaracağız.

Ayşe Sultan (Ayşe Osmanoğlu)

Sultan Abdülhamid’in hastane yaptırma kararı yaşadığı evlat acılarına dayalıydı. Sultan Abdülhamid’in kızı Ayşe Osmanoğlu neler yaşandığını hatıratında şöyle aktarır:

“Babamın ilk evladı, şehzadeliği zamanında 1868’de doğan Ulviye Sultan feci bir kaza neticesi yanmıştır (1875).

(...)

Ulviye Sultan bir gün hocasına gelip dersini yaptıktan sonra dönüp annesinin odasına girmiş. Güzel piyano çalan annesi o sırada piyano ile meşgulmüş. Küçük Sultan, masanın üstünde bulduğu o zamanın yeni icatlarından şemalı kibritlerle oynamaya başlamış. Saçları dökük ve üzerinde tül elbise bulunan zavallı yavruya kaza gelmekte gecikmemiş. Tülün tutuşmasıyla beraber saçlar da alev almış.

Ayşe Sultan (Ayşe Osmanoğlu)

(...)

Zavallı Nazikeda Kadın alevleri söndürmeye çalışırken kızı ile birlikte yerlerde yuvarlanmış. Elleri, kolları, yüzü yandığı halde alevleri bir türlü tam olarak söndüremiyormuş. Yerler hasırmış.

(...)

Sultanın dadısı bir seccade bulup üzerine atmakla alevleri söndürmüşse de biçare çocukta hayır kalmamış.

Olayı duyup derhal çocuğu görmek için koşuşturan Sultan Abdülhamid her tarafı örtülerle kaplı yatan kızını görünce heyecanla yüzünü açmış. Ulviye Sultan da gözlerini açarak “baba!” demiş ve ruhunu teslim etmiş. Evlat acısının hüznünü kaldıramayan Sultan Abdülhamid oraya bayılıp düşmüş. Ancak bu atlattığı evlat acısı ilk ve son değildi.

Hamidiye Etfal Hastanesi planı

Acılı Sultan’ın yaşadığı diğer bir evlat acısı ise kesin bir şekilde Sultan Abdülhamid’in çocuklar için hizmet verecek bir hastane kurması kararını oluşturdu. Sultan Abdülhamid’in küçük kızı Hatice Sultan kuşpalazına yakalandıktan sonra doktorlar hastalığına hiçbir çare bulamayınca sekiz aylık küçük çocuk hayata veda etti. Bunun üzerine Sultan Abdülhamid bir hastane kurulması fikrini şöyle ifade etti:

Benim çocuğum kurtulamadı. Kim bilir fakir fukaranın çocukları nasıl bakılıyor. Hiç olmazsa bir hastahane yaptıralım da benim gibi birçok babanın kalbi yanmasın.

Muayene

1893’te nöroloji, pediatri ve sosyal hijyen tıbbında ihtisas yapmak için Almanya’ya gönderilen Dr. İbrahim Bey Sultan Abdülhamid tarafından çağırtıldı ve Sultan Abdülhamid tarafından verilen emir üzerine Dr. İbrahim Bey’e o devirde dünyanın en iyi çocuk hastanelerinden biri olan Kaiser und Kaiserin Friedrich Kinderkrankenhaus adlı hastanenin planlarını padişaha arz etti. Dr. İbrahim Bey’in planlarını beğenen Abdülhamid Hazine-i Hassa arazilerinden olan Balmumcu’daki arsayı hastane yapımı için bağışladı. Hastanenin detaylı planları ünlü İtalyan mimar Alexandre Vallaury tarafından hazırlandıktan sonra 2 Haziran 1898’de temel atma töreni yapıldı. Hastane inşaatına devam edilirken Dr. İbrahim Bey de hastaneye lazım olacak bütün tıbbî malzeme ve cihazların satın alınması için Almanya’ya gitti. Bir sene içerisinde tamamlanan hastane inşaatının bütün masrafları olan 13 bin Osmalı altını Ceyb-i Hümayun, yani Padişah’ın cebi/kesesinden karşılandı. Resmi açılışı 5 Haziran 1898’de Şehzade Abdürrahim Efendi’nin sünnet düğünüyle yapıldı.

Panorama

15.375 metrekarelik arazi üzerine kurulan Şişli Hamidiye Etfal Hastanesi Üsküdar ve adalar manzarası sunan Balmumcu Çiftlik-i Hümayun arsası üzerinde kuruldu. Hastanenin bahçesi en başta çam ağacı olmak üzere sedir, ıhlamur ve akasya gibi değişik ağaçlarla zenginleştirildi. Bahçesinde iki adet mermer çeşme yapıldı. İleride hastaların dinlenmeleri için ek çardaklar da yapıldı.

Hastane istatistiklerinden birine göre sadece 14 ayda 15.436 kadın ve çocuk muayene edildi. Ayrıca 203 hasta da yatarak tedaviye alındı.

Ortam

Hastanede mevcut olan 24 müstakil bina şunlardı:

  • Merkez bina (Hekim ve hemşiler için),
  • Karakol,
  • Muayenehane,
  • İlk muayene (acil) barakaları,
  • Cerrahi pavyonu,
  • Dahiliye pavyonu,
  • Müşahede ve karantina pavyonu,
  • KBB hastalıkları pavyonu,
  • Göz hastalıkları pavyonu,
  • Fizik tedavi pavyonu,
  • Özel hastalara ait pavyon,
  • Bakteriyoloji laboratuvarı,
  • Sanatoryum,
  • Mutfak, kiler ve çamaşırhane,
  • Kalorifer dairesi,
  • Serum laboratuvar ve ahırı,
  • 20 metrelik saat kulesi,
  • Bahçe mescidi.

Abdülhamid’i anlamak herşeyi anlamak olacaktır!

NECİP FAZIL KISAKÜREK